تعهدات شرکت مدیریت منابع آب ایران در برابر تغییرات اقلیمی: رویکرد حقوقی و اقتصادی

قنبری, پریچهر; رشنوادی, محمدرضا

doi:10.22054/eenr.2025.89660.218

تعهدات شرکت مدیریت منابع آب ایران در برابر تغییرات اقلیمی: رویکرد حقوقی و اقتصادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

پریچهر قنبری ¹

محمدرضا رشنوادی ²

¹ استادیار، حقوق بین‌الملل، دانشکدۀ حضرت ولی‌عصر، دانشگاه ملی مهارت، ایران

² دانشجوی دکتری، حقوق بین‌الملل، دانشگاه قم، ایران

10.22054/eenr.2025.89660.218

چکیده

با تشدید آثار تغییرات اقلیمی بر منابع آب، بازخوانی تعهدات حقوقی نهادهای اجرایی در حوزه حکمرانی آبی به ضرورتی راهبردی در سیاست‌گذاری زیست‌محیطی ایران تبدیل شده است. مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی-تطبیقی، به بررسی تعهدات شرکت‌های آب منطقه‌ای در مواجهه با بحران اقلیمی پرداخته و آن‌ها را در پرتو اصول حقوق بین‌الملل اقلیمی، حقوق بشر و الزامات توسعه پایدار تحلیل می‌کند. چارچوب نظری پژوهش بر اصولی چون عدالت بین‌نسلی، عدم اضرار، همبستگی جهانی و شناسایی حق بر آب و اقلیم سالم به‌عنوان حقوق بشری نوظهور استوار است در سطح حقوق اداری، وظایف، اختیارات و محدودیت‌های نهادی شرکت‌های آب منطقه‌ای مورد ارزیابی قرارگرفته و خلأهای ساختاری در پاسخ‌گویی اقلیمی و اجتماعی شناسایی شده‌اند. افزون بر تحلیل حقوقی، مقاله به ابزارهای اقتصادی نیز پرداخته است؛ ازجمله ارزش‌گذاری اقتصادی منابع آب، تحلیل هزینه–فایده طرح‌های سازگاری و برآورد هزینه‌های عدم انطباق با تغییرات اقلیمی. همچنین شاخص‌های نهادی مشخصی برای ارزیابی عملکرد شرکت‌های آب منطقه‌ای معرفی شده‌اند؛ شامل مشارکت ذی‌نفعان، شفافیت داده‌ها، پاسخ‌گویی اجتماعی و کارایی بودجه. با بهره‌گیری از مطالعه تطبیقی تجربه‌های ترکیه، هند و فرانسه، الگوهایی برای اصلاح ساختار حکمرانی منابع آب در ایران پیشنهاد شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که گذار به حکمرانی چندسطحی، پاسخ‌گو و انسان‌محور، مستلزم بازنگری در ساختارهای حقوقی، طراحی سازوکارهای مشارکتی و نظارتی و تقویت پیوند میان حقوق بشر، ابزارهای اقتصادی و سیاست‌های آبی است. این تحول نهادی می‌تواند شرکت‌های آب منطقه‌ای را از نهادهای صرفاً فنی به بازیگرانی حقوقی، اقتصادی و اقلیمی در تحقق عدالت زیست‌محیطی و توسعه پایدار تبدیل کند.

کلیدواژه‌ها

تغییرات اقلیمی

حقوق بین‌الملل

حقوق بشر

اقتصاد آب

شرکت‌های آب منطقه‌ای

توسعه پایدار

عنوان مقاله English

Obligations of the Iran Water Resources Management Company in Addressing Climate Change: Legal and Economic Approach

نویسندگان English

Parichehr Ghanbari ¹

mohamadreza Rashnavadi ²

¹ Assistant Professor of International Law, Faculty of Hazrat Vali-Asr, National University of Skills. , Iran

² Ph.D. Candidate in International Law, University of Qom, Qom, Iran

چکیده English

Extended Abstract
Introduction
Climate change has emerged as a multidimensional challenge to environmental stability, economic sustainability, and human rights, particularly concerning water resources. In Iran, the intensification of climate-related impacts has exposed critical vulnerabilities within water governance structures. The Regional Water Management Company and its subsidiaries including provincial water companies play a central role in managing the nation's water resources. However, their legal and institutional frameworks remain ill-equipped to address the complex demands of climate change adaptation. Recent advisory opinions issued by international judicial bodies, including the International Court of Justice (ICJ), the Inter-American Court of Human Rights (IACtHR), and the International Tribunal for the Law of the Sea (ITLOS), have established normative foundations that compel states and executive institutions to integrate principles of intergenerational equity, the no-harm rule, precaution, and environmental justice into their governance models. Concurrently, economic instruments such as water valuation, cost–benefit analysis of adaptation projects, and estimation of non-compliance costs must be incorporated into decision-making processes to ensure intergenerational accountability.
Research Method
This study employs an analytical and comparative legal–economic methodology, integrating normative analysis of international climate law and human rights instruments with institutional assessment of Iran's water governance system. It examines statutory mandates, administrative constraints, and regulatory gaps within the Regional Water Management Company and its provincial subsidiaries. Furthermore, the research introduces institutional performance indicators including stakeholder participation, data transparency, social accountability, and budgetary efficiency as evaluative criteria for governance effectiveness. Drawing on comparative experiences from Turkey, India, and France, the study proposes context-sensitive reform strategies tailored to Iran's distinctive legal, economic, and environmental circumstances.
Results and Discussion
The findings indicate that Iran's water governance institutions must undergo structural transformation to fulfill their climate obligations. This entails redefining legal mandates in alignment with international legal principles such as the no-harm rule and intergenerational equity while simultaneously enhancing transparency and accountability mechanisms and embedding human rights norms, including the right to water and the right to a healthy environment, into operational procedures. Economically, the study underscores the necessity of conducting periodic cost–benefit analyses and implementing systematic water valuation frameworks to compare the costs of adaptation measures against the damages incurred through non-compliance. Institutionally, the research emphasizes the imperative of establishing participatory oversight frameworks and adopting measurable performance indicators to strengthen institutional accountability and responsiveness.
Conclusion
Effective climate adaptation in Iran's water sector necessitates a paradigm shift from technocratic management toward human-centered, multi-level governance. Iran's Regional Water Management Company and its subsidiaries must evolve into climate-responsive institutions capable of integrating the legal, economic, social, and ecological dimensions of sustainability. This transformation requires comprehensive legal reform, institutional innovation, and normative alignment with global climate and human rights standards. Through such reforms, Iran can enhance its resilience to climate-induced water risks and advance environmental justice via inclusive, transparent, and accountable water governance.
Acknowledgments
The authors gratefully acknowledge the constructive feedback provided by the anonymous reviewers and the editorial team, whose insightful comments substantially enhanced the clarity, analytical rigor, and overall quality of this manuscript.

کلیدواژه‌ها English

Keywords: Climate change

international law

human rights

water economics

regional water companies

sustainable development

آیرم، منصور؛ سلیمی ترکمانی، حجت و موسوی‌زاده، محمد. (۱۴۰۰). چالش‌های نظام چندجانبه پایبندی در رژیم حقوقی تغییرات آب‌وهوایی (با تأکید بر موافقت‌نامه پاریس)، فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی، (۴) ۲۵، ۹۴–۶۹. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.22516751.1400.25.4.6.7

بی‌آبی، حامد؛ شاهپوری، احمدرضا و امیرنژاد، حمید. (۱۳۹۶). بررسی تأثیر رشد اقتصادی، جمعیت و حجم تجارت خارجی بر انتشار گاز گلخانه‌ای CO₂ (مقایسه کشورهای عضو سازمان OECD و غیر عضو منتخب شامل ایران). دوفصلنامه اقتصاد محیط‌زیست و منابع طبیعی، (۱) ۱، 37–25. https://doi.org/10.22054/eenr.2017.6997

حجت، سارا؛ صادقی، زین‌العابدین و میرزایی، حمیدرضا. (۱۳۹۸). بررسی سیاست‌های کاهش کربن و رشد اقتصادی در ایران: تحلیل داده-ستانده. فصلنامه اقتصاد محیط‌زیست و منابع طبیعی، (۷) ۳، 72–51. https://doi.org/10.22054/eenr.2020.12488

صیادی، محمد؛ سلطانی، امید و موحدی، سید فرهاد. (۱۳۹۸). ارائه یک مدل مفهومی از پویایی هم‌پیوندی آب–انرژی–غذا در ایران: رویکرد سیستمی، فصلنامه اقتصاد محیط‌زیست و منابع طبیعی، (۶) ۳، 104–79. https://doi.org/10.22054/eenr.2019.12483

ضرغامی، مهدی؛ قطبی‌زاده، مهسا و قریشی، زهرا. (۱۴۰۳). تدوین راهبردهای بلندمدت آب توسط هم‌اندیشی خبرگان با توجه به اسناد بالادستی در جهت حکمرانی آب کشور. نشریه حکمرانی منابع طبیعی، (۲) ۱، ۱65–۱51. https://doi.org/10.22059/jnrg.2024.374668.1009

قره‌باغی، مریم؛ باقری، علی؛ میرنظامی، سید جلال‌الدین و جنگی‌مرنی، عباس. (۱۴۰۳). ارزیابی عملکرد شورای هماهنگی مدیریت حوضه آبریز زاینده‌رود. تحقیقات منابع آب ایران، (2) ۲۰، ۱45–۱21.https://doi.org/10.22034/iwrr.2024.335252.2515

کمال، فائزه؛ فولادی‌فرد، رضا؛ صباحی هویدا، اعظم؛ قارلی‌پور و ذبیح‌الله؛ رضایی رحیمی، نیره. (۱۴۰۰). طراحی و سنجش روایی و پایایی ابزار رفتار زیست‌محیطی. فصلنامه سلامت و محیط‌زیست، (2)14، ۲98–۲85. http://ijhe.tums.ac.ir/article-1-6542-fa.html

محبی، محسن و فیض‌اللهی، فرانک. (۱۴۰۰). واکاوی مفهوم عدالت بین‌نسلی در حقوق بین‌الملل محیط‌زیست. مجله حقوقی بین‌المللی، (65)38، ۳۰–۷. https://doi.org/10.22066/cilamag.2021.243887

محمدی دینانی، منصور؛ مولایی، یوسف و بنی‌حبیب، محمدابراهیم. (۱۳۹۷). اصل بهره‌برداری معقول از منابع آب در حقوق بین‌الملل آب و رویه مورد عمل در ایران. فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران، (۳) ۴۸، ۵۸۱–۵۶۹. https://doi.org/10.22059/jplsq.2017.226524.1457

محمدیان، سمیرا؛ حیدری، آیدا و رحیمی، مجید. (۱۴۰۴). نظام حکمرانی منابع آب در چارچوب برنامه توسعه هفتم ایران: کاربرد تحلیل شبکه نهادی. نشریه حکمرانی منابع طبیعی، (۱) ۲، 112–91. https://doi.org/10.22059/jnrg.2025.396798.1038

مزینی، امیرحسین؛ صادقی، حسین و یزدان‌پناه، رضوان. (۱۳۹۸). بررسی اثربخشی پروتکل کیوتو در کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای (از منظر اقتصاد محیط‌زیست، فصلنامه اقتصاد محیط‌زیست و منابع طبیعی، (۷) ۳، ۱42–۱15. https://doi.org/10.22054/eenr.2020.12491

میرجلیلی، سیدحسین؛ آماده، حمید و متقیان‌فرد، مهدیس. (۱۳۹۸). اثر تغییر اقلیم بر رشد تولید ناخالص داخلی در ۲۷ استان ایران (با استفاده از روش داده‌های پانل)، فصلنامه اقتصاد محیط‌زیست و منابع طبیعی، (۵) ۳، ۱52–۱27. https://doi.org/10.22054/eenr.2019.12479

هاشم‌نژاد رحیم‌آبادی، عظیم؛ محمدی‌نژاد، امیر؛ امیرنژاد، حمید و مقدسی، رضا. (۱۴۰۳). ارزش‌گذاری کالاها و خدمات بازاری و غیربازاری زیست‌بوم جنگلی شمال ایران (هیرکانی)، فصلنامه اقتصاد محیط‌زیست و منابع طبیعی، (۸) ۴، ۱42–۱07. http://dx.doi.org/10.22054/EENR.2024.80304.188

هوشنگی، مریم و امامی میبدی، علی. (۱۳۹۸). اندازه‌گیری کارایی فنی، کارایی زیست‌محیطی و کارایی انرژی در تأسیسات آب‌شیرین‌کن به روش تحلیل پوششی داده‌ها، فصلنامه اقتصاد محیط‌زیست و منابع طبیعی، (۶) ۳، ۱57–۱31. https://doi.org/10.22054/eenr.2019.12485

References

Ayrom, Mansour., Salimi-Torkamani, Hojjat., and Mousavizadeh, Mohammad. (1400). Challenges of the Multilateral Compliance System in the Legal Regime of Climate Change (with Emphasis on the Paris Agreement). Comparative Law Research Quarterly, 25(4), 94–69. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.22516751.1400.25.4.6.7 [in Persian].

Biabi, Hamed; Shahpouri, Ahmad Reza; and Amirnezhad, Hamid. (2017). Studying the impact of economic growth, population and foreign trade volume on CO₂ greenhouse gas emissions (comparison of OECD member countries and selected non-member countries including Iran). Bi-Quarterly Journal of Environmental Economics and Natural Resources, 1(1), 25–37. https://doi.org/10.22054/eenr.2017.6997 [in Persian].

Hashemnejad Rahimabadi, Azim; Mohammadinejad, Amir; Amirnejad, Hamid; and Moghaddisi, Reza. (2014). Valuation of market and non-market goods and services of the forest ecosystem of northern Iran (Hyrkani). Quarterly Journal of Environmental Economics and Natural Resources, 4(8), 107–142. http://dx.doi.org/10.22054/EENR.2024.80304.188 [in persian].

Hojjat, Sara; Sadeghi, Zein-El-Abedin; and Mirzaei, Hamidreza. (2019). A Study of Carbon Reduction Policies and Economic Growth in Iran: Data-Output Analysis. Quarterly Journal of Environmental Economics and Natural Resources, 3(7), 51–72. https://doi.org/10.22054/eenr.2020.12488 [in Persian].

Houshangi, Maryam; and Emami Meybodi, Ali. (2019). Measuring technical efficiency, environmental efficiency and energy efficiency in desalination plants using data envelopment analysis. Quarterly Journal of Environmental Economics and Natural Resources, 3(6), 131–157. https://doi.org/10.22054/eenr.2019.12485 [in persian].

Gharebaghi, Maryam; Bagheri, Ali; Mirnezami, Seyed Jalaluddin; and Jangimarni, Abbas. (1403). Performance Evaluation of the Coordination Council for the Management of the Zayandeh Rood River Basin. Iranian Water Resources Research, 20(2), 121–145. https://doi.org/10.22034/iwrr.2024.335252.2515 [in Persian].

Gupta, J. (2019). Water governance. In P. Pattberg & F. Zelli (Eds.), Oxford Research Encyclopedia of Environmental Science. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acrefore/9780190277727.013.191

Inter-American Court of Human Rights. (2025). Advisory Opinion OC-32/25: Climate Emergency and Human Rights. San José, Costa Rica. https://corteidh.or.cr/tablas/OC-32-2025/index-eng.html

International Court of Justice. (2025). Advisory Opinion on the Obligations of States in Respect of Climate Change (Request by Vanuatu and Antigua & Barbuda). The Hague, Netherlands. https://www.icj-cij.org/case/187

International Tribunal for the Law of the Sea. (2024). Advisory Opinion in Case No. 31: Responsibilities of States in Respect of Climate Change and Marine Pollution. Hamburg, Germany. https://www.itlos.org

Kibaroğlu, A. (2021). Turkey’s water diplomacy: Analysis of its foundations, challenges and prospects. Anthem Press. https://doi.org/10.2307/j.ctvwh8bgf

Mazini, Amir Hossein; Sadeghi, Hossein; and Yazdanpanah, Rezvan. (2019). Investigating the effectiveness of the Kyoto Protocol in reducing greenhouse gas emissions (from the perspective of environmental economics). Quarterly Journal of Environmental Economics and Natural Resources, 3(7), 115–142. https://doi.org/10.22054/eenr.2020.12491 [in persian].

Mirjalili, Seyed Hossein; Amehad, Hamid; and Motaghianfard, Mahdis. (2019). The effect of climate change on GDP growth in 27 provinces of Iran (using panel data method). Quarterly Journal of Environmental Economics and Natural Resources, 3(5), 127–152. https://doi.org/10.22054/eenr.2019.12479 [in persian].

Mohammadi Dinani, Mansour., Molaei, Yousef, and Bani Habib, Mohammad Ebrahim. (2018). The Principle of Reasonable Exploitation of Water Resources in International Water Law and Practice in Iran. Quarterly Journal of Public Law Studies, University of Tehran, 48(3), 581–569. https://doi.org/10.22059/jplsq.2017.226524.1457 [in Persian].

Mohammadian, Samira; Heydari, Aida; and Rahimi, Majid. (2015). Water Resources Governance System in the Framework of Iran’s Seventh Development Plan: Application of Institutional Network Analysis. Journal of Natural Resources Governance, 2(1), 91–112. https://doi.org/10.22059/jnrg.2025.396798.1038 [in Persian].

Mohebbi, Mohsen., and Feiz-Olahi, Frank. (1400). An Analysis of the Concept of Intergenerational Justice in International Environmental Law. International Law Journal, 38(65), 30–7 https://doi.org/10.22066/cilamag.2021.243887 [in Persian].

Richard, S., Bouleau, G., & Barone, S. (2010). Water governance in France: Institutional framework, stakeholders, arrangements and process. In P. Jacobi & P. Sinisgali (Eds.), Water governance and public policies in Latin America and Europe (pp. 137–178). Anna Blume. https://hal.science/hal-00857368v1

Sayadi, Mohammad; Soltani, Omid; and Movahedi, Seyed Farhad. (2019). Presenting a conceptual model of the dynamics of the water-energy-food nexus in Iran: A systems approach. Quarterly Journal of Environmental and Natural Resources Economics, 3(6), 79–104. https://doi.org/10.22054/eenr.2019.12483 [in Persian].

Trail Smelter Arbitration (United States v. Canada). (1941). Reports of International Arbitral Awards, 3, 1905–1982. https://legal.un.org/riaa/cases/vol_iii/1905-1982.pdf

UN Committee on Economic, Social and Cultural Rights. (2003). General Comment No. 15: The Right to Water (Arts. 11 and 12 of the Covenant). E/C.12/2002/11. https://docs.un.org/en/e/c.12/2002/11

UNICEF. (1989). Convention on the Rights of the Child. Article 24(c). https://www.unicef.org/child-rights-convention

United Nations Conference on Environment and Development. (1992). Rio Declaration on Environment and Development. Retrieved November 12, 2025, https://iran.un.org/fa/106468

United Nations General Assembly. (2010). Resolution 64/292: The human right to water and sanitation. Adopted on 28 July 2010, Sixty-fourth session, Agenda item 48 (A/RES/64/292). https://docs.un.org/en/a/res/64/292

United Nations. (1979). Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women. Adopted by Resolution 34/180 of December 18, 1979. Entered into force on September 3, 1981. https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/convention-elimination-all-forms-discrimination-against-women

United Nations. (1992). United Nations Framework Convention on Climate Change. Retrieved November 12, 2025, from https://unfccc.int/files/essential_background/background_publications_htmlpdf/application/pdf/conveng.pdf

United Nations. (2015). Transforming our world: The 2030 Agenda for Sustainable Development. United Nations. https://sdgs.un.org/goals

United Nations. (2015). Transforming our world: The 2030 Agenda for Sustainable Development. https://sdgs.un.org/goals

World Commission on Environment and Development. (1987). Our common future. Oxford University Press. https://sustainabledevelopment.un.org/content/documents/5987our-common-future.pdf

Zarghami, Mehdi; Ghotbizadeh, Mahsa; and Qoreishi, Zahra. (2014). Developing long-term water strategies through expert consultation based on upstream documents for the country's water governance. Journal of Natural Resources Governance, 1(2), 151–165. https://doi.org/10.22059/jnrg.2024.374668.1009 [in Persian].