خسارت وارد بر حوزه‌های آبخیز و منابع طبیعی در جنگ رمضان و ارائۀ الگوی بازسازی سبز، مبتنی بر ارزش‌گذاری بدهی بوم‌شناختی

نوع مقاله : مقاله کوتاه پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکتری، گروه مهندسی آبخیزداری، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران

2 دانشجوی دکتری، گروه مهندسی آبخیزداری، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران

3 استاد گروه مهندسی آبخیزداری، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران

چکیده

جنگ رمضان پیامدهای عمیق و پایداری بر محیط‌زیست و منابع طبیعی ایران بر جای گذاشت که بخش قابل‌توجهی از آن در قالب اقتصاد سایه و بدهی بوم‌شناختی پنهان از آمارهای رسمی خسارت باقی ماند. این پژوهش با هدف تحلیل بدهی‌های بوم‌شناختی جنگ رمضان و ارائه الگوی بازسازی سبز در حوزه‌های آبخیز کشور انجام شده است. پژوهش حاضر از نوع کیفی با رویکرد تحلیل محتوای اسنادی و جامعه آماری آن را تمامی گزارش‌های منتشرشده تا اردیبهشت ۱۴۰۵ تشکیل داده است. گزارش‌های مرتبط به روش هدفمند انتخاب و مورد تحلیل قرار گرفته است. یافته‌ها نشان‌داده است که جنگ رمضان افزون بر خسارت فیزیکی مستقیم، چهار مؤلفه بدهی بوم‌شناختی پنهان، شامل تخریب بازگشت‌ناپذیر خاک، هزینه‌های سلامت آتی ناشی از انتشار ترکیبات سمی، هدررفت خدمات بوم‌سازگان و بدهی اجتماعی مترتب بر گروداران را ایجاد کرده است. نتیجه‌گیری نهایی حاکی از آن بود که بازسازی صرفاً فیزیکی بدون احیای بوم‌شناختی کافی نیست و تشکیل کارگروه ملی جبران بدهی بوم‌شناختی، راه‌اندازی سامانه پایش پیوسته و اجرای بازسازی سبز در حوزه‌های آبخیز اولویت‌دار به‌عنوان ضرورت‌های فوری سیاستی پیشنهاد می‌شود.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Damages to Watersheds and Natural Resources during the Ramadan War: A Green Reconstruction Framework based on Valuation of Hidden Ecological Debt

نویسندگان [English]

  • Mohammad Tavosi 1
  • Fariba Esmaeili 2
  • Seyed Hamidreza Sadeghi 3
1 Former Ph.D. Student, Department of Watershed Management, Tarbiat Modares University, Noor, Iran
2 Ph.D. Student, Department of Watershed Management, Tarbiat Modares University, Noor, Iran
3 Professor, Department of Watershed Management, Tarbiat Modares University, Noor, Iran
چکیده [English]

Abstract

Introduction

The Ramazan Imposed War (March-April 2025) involved extensive military strikes by the United States and the Zionist regime against Iran’s infrastructure. Beyond the direct physical destruction, this aggression inflicted profound environmental damage on forests, rangelands, wetlands, and watersheds. Official assessments have largely focused on reconstructable assets, while substantial ecological losses have remained unaccounted for, constituting a “shadow economy” of war and an intergenerational ecological debt.

Problem Statement

The principal challenge addressed in this study is the discrepancy between officially reported war damages and the unrecognized ecological debts arising from the conflict. These debts include irreversible soil degradation, future health costs associated with toxic emissions, the loss of ecosystem services, and climate debt. To date, no systematic assessment or green reconstruction framework has been developed for Iran’s critically affected watersheds.

Analysis and Key Findings

This qualitative study employed thematic analysis of selected reports published up to April 30, 2025, by official Iranian news agencies and government sources. The findings indicate that, in addition to direct physical damages—including fires affecting 8,500 hectares of Zagros forests, damage to 300 water facilities, destruction in 13 protected areas, and more than 91,000 damaged housing units—the war generated four major forms of hidden ecological debt: irreversible soil degradation, future health costs resulting from the release of 4,200 tons of aromatic compounds and 1.05 million tons of CO2 emissions, the loss of freely provided ecosystem services, and climate debt. The absence of preventive mechanisms and rapid environmental response systems was identified as a primary structural cause of these escalating losses.

Policy Recommendations

Accordingly, four practical policy recommendations are proposed: first, the establishment of a National Working Group for Ecological Debt Compensation within two months; second, the launch of a National Ecological Debt Monitoring System across seven priority provinces within three months; third, the creation of the Iran Green Reconstruction Fund with an initial capital of 15,000 billion tomans within six months; and fourth, the establishment of an Environmental Passive Defense Organization within two years. The findings further suggest that each day of delay increases final costs by approximately 1.5-2%, and that purely physical reconstruction, without ecological restoration, repays only half of the war’s total debt.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: Ecosystem Services
  • Green Reconstruction
  • Hidden Damage
  • Passive Defense
  • War Consequences

مراجع

 
منابع
آنا (خبرگزاری). (1405-الف). گفت‌وگوی تفصیلی با شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست درباره خسارت‌های جنگ رمضان. بازیابی شده از https://ana.ir/004Pif
آنا (خبرگزاری). (1405-ب). گزارش خسارت ۵,۵۰0۰ میلیارد ریالی به زیرساخت‌های آب و فاضلاب (گفت‌وگو با هاشم امینی، مدیرعامل آبفا). بازیابی شده از https://ana.ir/004Olc
برنا (خبرگزاری). (1405). گزارش وحید خیرآبادی، مدیرکل دفتر زیستگاه‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست درباره آسیب به مناطق چهارگانه. بازیابی شده از https://borna.news/009nB9
تابناک (خبرگزاری). (1405). گفت‌وگو با علی زینی‌وند، معاون سیاسی وزارت کشور درباره استان‌های خسارت‌دیده در جنگ رمضان. بازیابی شده از https://www.tabnak.ir/005jix
جام جم (روزنامه). (1405). گزارش تکان‌دهنده از آلودگی و تخریب محیط‌زیست در جنگ رمضان. بازیابی شده از https://jamejamonline.ir/006Utu
چمنی، رضا؛ صادقی، سید حمیدرضا و بهلکه، مرجان. (۱۴۰۴). کمی‌سازی اجمالی تعمیم‌یافته خسارت فرسایش خاک ناشی از هدررفت پتاسیم و فسفر در آبخیزهای رده دوم ایران. مدیریت جامع حوزه‌های آبخیز، ۵(۲)، ۹۴-۱۱۲. doi: 10.22034/iwm.2024.2040215.1172
چمنی، رضا؛ هواسی،  معصومه؛ یاقوتی، رضا و صادقی، سید حمیدرضا. (۱۴۰5). کاربست رویکرد پنج‌حلقه‌ای در مدیریت پایدار آبخیز افین خراسان جنوبی. پژوهش‌های آبخیزداری، ۳۹(۱)، ۱۰۸-۱۲۵. doi: 10.22092/wmrj.2025.370686.1633
خبر فوری (پایگاه خبری). (1405). گزارش خسارت ۵,۵0۰۰ میلیارد ریالی آبفا (گفت‌وگو با هاشم امینی، مدیرعامل آبفای کشور). بازیابی شده از https://www.khabarfoori.com/fa/tiny/news-3203916
دانشگاه شاهد. (1405). نتایج یک مطالعه میدانی درباره دیدگاه مردم نسبت به جنگ رمضان. بازیابی شده از https://shahed.ac.ir/?p=73033
دنیای اقتصاد (روزنامه). (1405). گزارش تطبیقی خسارت‌های مسکونی جنگ رمضان و جنگ ۸ ساله. بازیابی شده از https://donya-e-eqtesad.com/fa/tiny/news-4264197
ستاد امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر استان کردستان. (1405). گزارش شهادت ۷ نفر از کارکنان منابع طبیعی در جنگ رمضان (گفت‌وگو با بهزاد شریفی‌پور، مدیرکل منابع طبیعی کردستان). بازیابی شده از https://setad-abm.ir/fa/23673
صادقی، س. ح. ر.؛ چمنی، ر؛ موسوی و.، طاووسی، م.؛ ذبیحی سیلابی، م.؛ شفیعی ثابت، م.؛ محمدی، ش.؛ حاجی ‌علی‌عسکری، ف.؛ صادقی، پ. و به‌‍‌نیا، ن. (۱۴۰۳). ارزیابی ارتباط پراکنش مکانی سلامت آبخیز با بیماری آلزایمر در مقیاس استانی. مجموعه مقالات اولین همایش ملی سلامت خاک، سلامت انسان و امنیت غذایی، دانشگاه شاهد تهران، اسفند ۱۴۰۳.
عبادی قاجاری، سلیمه؛ مبرقعی، نغمه و کشتکار. (۱۴۰۰). خسارت ناشی از جنگ بر خدمات اکوسیستم در استان خوزستان (تالاب هورالعظیم). اکوسیستم‌های طبیعی ایران، ۲(۲)، ۶۵.
فارس (خبرگزاری). (1405-الف). گزارش بیش از ۲,۳۰۰ مورد آسیب به صنعت آب و برق (گفت‌وگو با یزدان رضایی، معاون وزیر نیرو). بازیابی شده از https://farsnews.ir/mahnaz_nazeri/1776489253997980424
فارس (خبرگزاری). (1405-ب). گزارش میزان خسارت به ۹۱ هزار واحد مسکونی (گفت‌وگو با مجید جودی، معاون بازسازی بنیاد مسکن). بازیابی شده از https://farsnews.ir/Khandaee/1775237961060401428
مهر (خبرگزاری). (1405-الف). گزارش بازدید استاندار بوشهر از مرکز تکثیر میگوی تخریب‌شده در تنگستان. بازیابی شده از https://mehrnews.com/x3bR2M
مهر (خبرگزاری). (1405-ب). گزارش سازمان حفاظت محیط‌زیست در ۴ حوزه خسارت جنگ رمضان. بازیابی شده از https://mehrnews.com/x3bNZD
نورنیوز (خبرگزاری). (1405-الف). گزارش ابعاد خسارت‌بار جنگ رمضان از زبان حمید ظهرابی و شینا انصاری. بازیابی شده از https://nournews.ir/n/310055
نورنیوز (خبرگزاری). (1405-ب). گزارش حمله به سازمان منابع طبیعی لویزان و شهادت ۷ نفر از کارکنان. بازیابی شده از https://nournews.ir/n/310454
نیک‌پیمان، یاسر، قلی‌زاده خاصوانی، شراره، حاجی‌زاده، میثم و سعیدی رشک علیا، علی. (۱۳۹۹). اثر جنگ تحمیلی ایران و عراق بر مدیریت و حکمرانی منابع آب در استان کرمانشاه. پژوهش‌های دانش زمین، ۱۱(۴)، ۳۷-۴۶. doi: 10.52547/esrj.11.4.37
ب گسترده خاک، کاهش پوشش گیاهی، خدمات بوم‌سازگان و توقف برنامه‌های حفاظت آب و خاک شده است (میزا[1] و همکاران، 2025؛ سولوخا[2] و همکاران، 2023؛ پیریرا[3] و همکاران، 2022؛ عبادی قاجاری و همکاران، 1399). از سوی دیگر، نیسن[4] و همکاران (2025) دریافتند که مداخلات حفاظت خاک
 
 
References
Abu-Orf, H. (2016). Planning Amid Violent Conflict: The Struggle for Co-existence. Ashgate.
Ana (News Agency). (2025a). Detailed interview with Shina Ansari, Head of the Department of Environment, about the damages of the Ramadan War. Retrieved from https://ana.ir/004Pif [In Persian]
Ana (News Agency). (2025b). Report on 5,500 billion tomans of damage to water and wastewater infrastructure (Interview with Hashem Amini, CEO of Water and Wastewater Company). Retrieved from https://ana.ir/004Olc [In Persian]
Borna (News Agency). (2025). Report of Vahid Kheirabadi, Director-General of the Department of Environment's Habitat Office, on damage to protected areas. Retrieved from https://borna.news/009nB9 [In Persian]
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101.
Chamani, R., Sadeghi, S.H.R., & Bahlekeh, M. (2025). Generalized reconnaissance quantification of soil erosion damage due to potassium and phosphorus loss in second-order watersheds of Iran. Integrated Watershed Management, 5(2), 94-112. [In Persian]
Chamani, R., Havasi, M., Yaghoti, R., & Sadeghi, S.H.R. (2026). Application of the quintuple helix approach in sustainable management of the Efin Watershed in the South Khorasan. Watershed Management Research, 39(1), 108-125. [In Persian]
Canton, H. (2021). United nations human settlements programme UN-habitat. In The Europa Directory of International Organizations 2021 (pp. 234-240). Routledge.
Capobianco, V., Fraccica, A., Anselmucci, F., & Tagarelli, V. (2025). Nature- and bio-based solutions for ecosystem restoration, landslide hazard mitigation, and ground improvement: Research and application novelties. Ecological Engineering, 219, 107710.
Chu, L. K., Doğan, B., Ghosh, S., & Shahbaz, M. (2023). The influence of shadow economy, environmental policies, and geopolitical risk on renewable energy: A comparison of high-and middle-income countries. Journal of Environmental Management, 342, 118122.
Command of the Promotion of Virtue and Prevention of Vice of Kordestan Province. (2025). Report on the martyrdom of 7 employees of the Natural Resources Department in the Ramadan War (Interview with Behzad Sharifipour, Director-General of Natural Resources of Kordestan). Retrieved from https://setad-abm.ir/fa/23673 [In Persian]
Costanza, R., et al. (2014). Changes in the global value of ecosystem services. Global Environmental Change, 26, 152-158.
Donya-e-Eqtesad (Newspaper). (2025). Comparative report on residential damage of the Ramadan War and the 8-year war. Retrieved from https://donya-e-eqtesad.com/fa/tiny/news-4264197 [In Persian]
Ebad Gajari, S., Mobarghaei, N., & Keshtkar. (2021). War damage on ecosystem services in Khuzestan province (Horulazim wetland). Natural Ecosystems of Iran, 2(2), 65. [In Persian]
Fars (News Agency). (2025a). Report on over 2,300 cases of damage to the water and electricity industry (Interview with Yazdan Rezaei, Deputy Minister of Energy). Retrieved from https://farsnews.ir/mahnaz_nazeri/1776489253997980424 [In Persian]
Fars (News Agency). (2025b). Report on damage to 91,000 residential units (Interview with Majid Joudi, Deputy for Reconstruction of the Housing Foundation). Retrieved from https://farsnews.ir/Khandaee/1775237961060401428 [In Persian]
Galli, A., Halle, M., & Grunewald, N. (2015). Physical limits to resource access and utilisation and their economic implications in Mediterranean economies. Environmental Science & Policy, 51, 125-136.
Gordienko, O. A. (2025). Impact of war on soils (a review). Eurasian Soil Science, 58(10), 127.
IPCC. (2022). Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change. Working Group III Contribution to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change.
Jam-e-Jam (Newspaper). (2025). Shocking report on pollution and environmental destruction in the Ramadan War. Retrieved from https://jamejamonline.ir/006Utu [In Persian]
Karamushka, V., Boychenko, S., Kozak, O., & Khoriev, M. (2025). Destruction of the natural environment caused by the war in Ukraine: Impact on atmosphere, land, water and ecosystems. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 1474(1), 012016.
Kennedy, J., Ashmore, J., Babister, E., & Kelman, I. (2008). The meaning of "build back better": Evidence from post-tsunami Aceh and Sri Lanka. Journal of Contingencies and Crisis Management, 16(1), 24-36.
Khabarfoori (News Agency). (2025). Report on 5,500 billion tomans of damage to the water and wastewater industry (Interview with Hashem Amini, CEO of Water and Wastewater Company of Iran). Retrieved from https://www.khabarfoori.com/fa/tiny/news-3203916 [In Persian]
Kibert, C. J. (2016). Sustainable construction: Green building design and delivery (4th ed.). John Wiley & Sons.
Kostetskyi, Y., & Bryk, M. (2024). "Green economy" as a key condition of modernity and the basis of the post-war revival of the country. Innovative Economy, (4), 43-49.
Mannakkara, S., & Wilkinson, S. (2014). Build back better principles for post-disaster recovery: A conceptual framework. International Journal of Disaster Resilience in the Built Environment, 5(4), 401-421.
Matkivskyi, M., & Taras, T. (2024). Pollution of the atmosphere, soil and water resources as a result of the Russian-Ukrainian war. Ecological Safety & Balanced Use of Resources, (1).
Mehr (News Agency). (2025a). Report of the Governor of Bushehr's visit to the shrimp hatchery center destroyed in Tangestan. Retrieved from https://mehrnews.com/x3bR2M [In Persian]
Mehr (News Agency). (2025b). Report by the Department of Environment on four areas of damage caused by the Ramadan War. Retrieved from https://mehrnews.com/x3bNZD [In Persian]
Munaro, M. R., & Tavares, S. F. (2021). Materials passport's review: challenges and opportunities toward a circular economy building sector. Built Environment Project and Asset Management, 11(4), 767-782.
Nikpeyman, Y., Gholizadeh Khasavani, S., Hajizadeh, M., & Saeidi Rashk Olia, A. (2020). The effect of the Iran-Iraq imposed war on water resources management and governance in Kermanshah province. Earth Science Research, 11(4), 37-46. doi: 10.52547/esrj.11.4.37 [In Persian]
Nournews (News Agency). (2025a). Report on the devastating dimensions of the Ramadan War from the statements of Hamid Zohrabi and Shina Ansari. Retrieved from https://nournews.ir/n/310055 [In Persian]
Nournews (News Agency). (2025b). Report on the attack on the Natural Resources Organization of Lavizan and the martyrdom of 7 employees. Retrieved from https://nournews.ir/n/310454 [In Persian]
Nordhaus, W. D. (2017). Revisiting the social cost of carbon. Proceedings of the National Academy of Sciences, 114(7), 1518-1523.
Pacheco-Torgal, F. (2014). Eco-efficient construction and building materials research under the EU Framework Programme Horizon 2020. Construction and Building Materials, 53, 558-569.
Pereira, P., Bašić, F., Bogunovic, I., & Barcelo, D. (2022). Russian-Ukrainian war impacts the total environment. Science of the Total Environment, 837, 155865.
Poplavska, Z., & Komarynets, S. (2022). Public management of the post-war reconstruction of Ukraine on the basis of green economy. Organization & Management Quarterly / Organizacja i Zarządzanie: Kwartalnik Naukowy, 60 (4)
Sadeghi, S. H. R., Chamani, R., Mousavi, V.,،Tavosi, M., Zabihi Silabi, M., Shafiei Sabet, M., Mohammadi, S., Hajialiasgari, F., Sadeghi, P., & Bahnia, N. (2025). Assessment of spatial distribution relationship between watershed health and Alzheimer's disease at the provincial scale. Proceedings of the 1st National Conference on Soil Health, Human Health and Food Security, Shahed University of Tehran, February 2025. [In Persian]
Shahed University. (2025). Results of a field study on people's views toward the Ramadan War. Retrieved from https://shahed.ac.ir/?p=73033 [In Persian].
Solokha, M., Pereira, P., Symochko, L., Vynokurova, N., Demyanyuk, O., Sementsova, K., ... & Barcelo, D. (2023). Russian-Ukrainian war impacts on the environment. Evidence from the field on soil properties and remote sensing. Science of the Total Environment, 902, 166122.
Tabnak (News Agency). (2025). Interview with Ali Zinivand, Deputy Minister of Interior, about the damaged provinces in the Ramadan War. Retrieved from https://www.tabnak.ir/005jix [In Persian]
Tutova, H., Lisovets, O., Kunakh, O., & Zhukov, O. (2025). The future of the Kakhovka Reservoir after ecocide: Afforestation and ecosystem service recovery through emergent willow-poplar communities. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 1474(1), 012016.
Xue, S., Huang, S., Fang, P., Liang, Y., Li, Y., Wang, L., & Wang, J. (2026). Negative impacts of Russian-Ukrainian war on forests are overshadowed by climate-driven vegetation greening. Ecological
 
فصلنامه اقتصاد محیط زیست و منابع طبیعی
دوره 5، شماره 14
ویژه نامه پیامدهای محیط‌زیستی و اقتصادی جنگ و تنش‌های منطقه‌ای
دی 1404

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 19 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری: 28 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش: 05 خرداد 1405

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار