فصلنامه اقتصاد محیط زیست و منابع طبیعی

فصلنامه اقتصاد محیط زیست و منابع طبیعی

اولویت‌بندی مکان‌یابی احداث تأسیسات پسماندسوز شهری در ایران در مقیاس ملی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه پژوهشی آمایش سرزمین و توسعه منطقه‌ای، مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری، تهران، ایران
2 دکتری تخصصی جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، گروه پژوهشی آمایش سرزمین و توسعه منطقه‌ای، مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری، تهران، ایران
10.22054/eenr.2026.97115.249
چکیده
رشد سریع شهرنشینی، افزایش تولید پسماند شهری و محدودیت ظرفیت دفن، ضرورت به‌کارگیری رویکردهای نوین مدیریت پسماند را در ایران دوچندان کرده است. پسماندسوزی در صورت فراهم بودن شرایط فنی، اقتصادی و محیط‌زیستی مناسب، می‌تواند در کاهش حجم پسماند مؤثر باشد، اما موفقیت آن به ویژگی‌های پسماند، شرایط اقلیمی، محدودیت‌های مکانی و الزامات سرمایه‌گذاری وابسته است. هدف این پژوهش، ارائه چارچوبی در مقیاس ملی برای اولویت‌بندی شهرهای بزرگ کشور به‌منظور احداث پسماندسوز بود. گزینه‌های تصمیم، مراکز استان‌ها و شهرهای بزرگی بودند که تولید سالانه پسماند آن‌ها از آستانه حداقلی خوراک پسماندسوز بیشتر بود. این شهرها با روش تاپسیس و وزن برابر معیارها، بر اساس هفت معیار شامل وزن کل پسماند، ارزش حرارتی پایین، درصد رطوبت، دشواری دسترسی به زمین و زیرساخت، هزینه سرانه سرمایه‌گذاری، میانگین بارندگی سالانه و پتانسیل کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای ارزیابی شدند. نتایج نشان داد بابل، قائم‌شهر، ساری و آمل بالاترین و اراک، شیراز، زنجان و خرم‌آباد کمترین اولویت را داشتند. مقایسه مستقیم ارزش حرارتی پسماند با آستانه‌های مرجع بین‌المللی نیز نشان داد تولید انرژی از پسماند مخلوط شهری در اغلب شهرها توجیه‌پذیر نبود؛ بنابراین ریجکت‌سوزی یا به‌کارگیری پسماندسوز صرفاً برای کاهش حجم و وزن پسماند، به‌ویژه در شهرهای دارای محدودیت زمین، گزینه واقع‌بینانه‌تری برای برنامه‌ریزی ملی است. تلفیق نتایج این مطالعه با تحلیل مخاطرات و هزینه‌های سلامت ناشی از آلاینده‌های هوا، می‌تواند مبنای مناسبی برای برنامه‌ریزی مدیریت پسماند در کشور فراهم آورد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Prioritizing the Location of Municipal Waste Incineration Facilities in Iran at the National Scale

نویسندگان English

Morteza Mehralitabar Firoozjaei 1
Abolhassan Modarreszadeh Barzoki 2
1 Associate Professor, Department of Spatial Planning and Regional Development, Center for Development Research and Foresight, Tehran, Iran.
2 Ph.D. in Geography and Urban Planning, Department of Spatial Planning and Regional Development, Center for Development Research and Foresight, Tehran, Iran
چکیده English

Rapid urbanization, growing municipal solid waste generation, and limited landfill capacity have made new waste management approaches essential in Iran. Incineration can reduce waste volume under suitable technical, economic, and environmental conditions, but its success depends on waste characteristics, climate, spatial constraints, and investment requirements. This study aimed to develop a national framework for prioritizing Iran's major cities for incineration facilities. The decision alternatives were the provincial capitals and the large cities whose annual waste generation exceeded the minimum feedstock threshold for incineration. They were evaluated with the TOPSIS method, using equal weights, on seven criteria: total waste generation, lower heating value, moisture content, difficulty of access to land and infrastructure, per-capita investment cost, mean annual precipitation, and greenhouse gas reduction potential. The results showed that Babol, Qaemshahr, Sari, and Amol had the highest priority, while Arak, Shiraz, Zanjan, and Khorramabad had the lowest. A direct comparison of waste heating values with international reference thresholds showed that energy recovery from mixed municipal waste was not justifiable in most cities; therefore, incineration of treatment-plant rejects, or incineration solely for volume and mass reduction in land-constrained cities, was found to be the more realistic option for national planning.

کلیدواژه‌ها English

Waste Management
Municipal Waste Incineration
Multi-Criteria Decision-Making
TOPSIS

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 21 آبان 1405

  • تاریخ دریافت 10 آبان 1405
  • تاریخ بازنگری 20 آبان 1405
  • تاریخ پذیرش 21 آبان 1405